Duurzame energie

Uw pleidooi voor energiebesparing en een betere afstemming van vraag en aanbod onderschrijf ik. Uw conclusie dat een SMR daarom geen duurzame oplossing kan zijn en onderzoek ernaar een verkeerde keuze is, volgt echter niet uit uw argumenten. Bovendien worden de nadelen van kernenergie nadrukkelijk benoemd, terwijl vergelijkbare aandachtspunten bij wind, zon en opslag grotendeels buiten beschouwing blijven. Eerst een principiële discussie? U stelt dat eerst de principiële discussie moet worden gevoerd voordat mogelijke locaties voor een SMR worden onderzocht. Waarom zouden die twee stappen niet naast elkaar kunnen plaatsvinden? Een zorgvuldige afweging heeft juist concrete informatie nodig over haalbaarheid, kosten, veiligheid en gevolgen voor de omgeving. Een locatie onderzoeken betekent nog niet dat besloten is er een centrale te bouwen. De provincie beschrijft de huidige stap ook als een haalbaarheidsonderzoek. Veel bewoners ervaren bij windenergieprojecten dat ontwikkelaars een aangewezen zoekgebied al als een toekomstige bouwlocatie lijken te beschouwen, waardoor zij twijfelen of participatie nog wezenlijke invloed heeft. Klinkt diezelfde aanname door in uw bezwaar tegen het SMR-onderzoek, terwijl bij beide een zoekgebied slechts het begin van een afweging zou moeten zijn en bewoners daadwerkelijk invloed moeten kunnen hebben op de vraag óf er wordt gebouwd? Bovendien moet die principiële discussie dan over het gehele energiesysteem gaan. Ook windturbines, zonneparken en opslag moeten worden beoordeeld op grondstoffen, importafhankelijkheid, afval, ruimtegebruik en leveringszekerheid. Wind en zon kunnen niet vooraf als de vanzelfsprekende uitkomst worden gepresenteerd. Die conclusie moet uit een eerlijke vergelijking volgen. 1. Uranium inkopen maakt kernenergie niet automatisch onduurzaam Uranium is een eindige grondstof. Kernenergie is daarom niet hernieuwbaar, maar “hernieuwbaar” en “duurzaam” zijn geen synoniemen. Ook windturbines, zonnepanelen en opslagvoorzieningen vragen grondstoffenwinning, industriële productie, transport en afvalverwerking. Een eerlijke vergelijking beoordeelt de volledige levenscyclus. Zowel kernenergie als wind- en zonne-energie hebben daarin een lage broeikasgasuitstoot vergeleken met fossiele elektriciteitsproductie. Het moeten inkopen van uranium is dus op zichzelf geen afdoende argument om kernenergie als onduurzaam af te wijzen. 2. Importafhankelijkheid geldt ook voor uw alternatief De nucleaire brandstofketen kent geopolitieke risico’s. Maar uranium wordt ook geleverd door Canada en Australië. Afhankelijkheid van landen waar we liever niet afhankelijk van zijn, is dus niet onvermijdelijk. Daarbij moeten ook de overige stappen in de brandstofketen, waaronder verrijking, worden meegewogen. Tegelijk waarschuwt het IEA voor de sterke concentratie van de productieketen van zonnepanelen in China. Ook zonne-energie is daarmee niet vanzelf geopolitiek onafhankelijk. Het verschil is dat zonnepanelen en windturbines na installatie geen geïmporteerde brandstof nodig hebben. Dat is een voordeel, maar geen reden om hun afhankelijkheid van buitenlandse grondstoffen en apparatuur buiten de vergelijking te laten. 3. Radioactief afval is een terecht aandachtspunt, maar afval bestaat ook bij windenergie Langlevend radioactief afval is een wezenlijk nadeel van kernenergie. Nederland beschikt over opslag bij COVRA, maar nog niet over een operationele eindberging. Een geloofwaardige oplossing en financiering voor de lange termijn zijn noodzakelijk. Ook windturbines veroorzaken afval en recyclingproblemen, met name bij composietbladen. Dat afval is niet vergelijkbaar met langlevend radioactief afval, maar evenmin afwezig. Onderzoek naar betere verwerking en recycling is ook voor windenergie nodig. De juiste vergelijking gaat daarom over de aard, omvang, beheersbaarheid en kosten van afval bij alle alternatieven. 4. “Pas in de jaren veertig” is als algemene uitspraak te stellig Het IEA verwacht de eerste commerciële projecten met nieuwe SMR-ontwerpen rond 2030. Dat garandeert niet dat in Dodewaard op die termijn een reactor kan staan. Ontwikkeling, vergunningverlening, financiering en bouwtijd blijven aanzienlijke onzekerheden. Maar daarmee is ook de algemene uitspraak dat SMR’s pas in de jaren veertig kunnen functioneren onvoldoende onderbouwd. Wind en zon kunnen doorgaans eerder worden gerealiseerd. Dat is een relevant voordeel voor de komende jaren, maar sluit onderzoek naar aanvullende energievoorziening voor latere decennia niet uit. 5. Onderzoek en investeringen zijn ook nodig voor wind, zon en opslag SMR’s moeten hun economische beloften nog waarmaken. Ontwikkelkosten, financiering en mogelijke kostenoverschrijdingen verdienen een kritische beoordeling. Het IEA benoemt die voorwaarden nadrukkelijk. Maar ook het door u voorgestelde systeem vraagt investeringen in netten, opslag en flexibiliteit. Het IEA benadrukt dat de groei van wind en zon aanvullende maatregelen vereist om hun productie goed in het elektriciteitssysteem te integreren. “Besteed het geld aan opslag” is daarom nog geen uitgewerkt alternatief. Daarvoor moeten we weten hoeveel opslag nodig is, welke perioden ermee moeten worden overbrugd, welke andere voorzieningen nodig blijven en wat het totale systeem kost. 6. Snel kunnen afbreken is iets anders dan flexibel elektriciteit leveren Windturbines en zonneparken zijn doorgaans eenvoudiger te bouwen en te vervangen dan kerncentrales. Dat is een voordeel. Maar de mogelijkheid om een installatie af te breken zegt weinig over haar vermogen om elektriciteit te leveren wanneer die nodig is. Wind- en zonneproductie kunnen bij onvoldoende wind of zon niet naar behoefte worden verhoogd. Kerncentrales kunnen binnen technische grenzen hun vermogen aanpassen; de IAEA beschrijft dergelijke bedrijfsvoering expliciet. Of dat bij een bepaald SMR-ontwerp ook economisch aantrekkelijk is, moet worden onderzocht. Een lange levensduur bewijst op zichzelf dus geen gebrek aan operationele flexibiliteit. 7. Weersafhankelijkheid moet bij alle opties worden beoordeeld Lage rivierstanden en hoge watertemperaturen zijn serieuze aandachtspunten voor een centrale die rivierwater gebruikt voor koeling. Zonder gekozen reactorontwerp en koelsysteem staat echter nog niet vast wanneer een eventuele SMR in Dodewaard zijn productie zou moeten beperken. Er worden volgens mij ook andere koelconcepten onderzocht, met hun eigen kosten en beperkingen. Wind en zon hebben eveneens weersafhankelijke beperkingen. Hogere rendementen veranderen niets aan het ontbreken van zonlicht in de nacht of onvoldoende wind tijdens windstilte. De vraag is dus hoe het gehele systeem onder ongunstige omstandigheden voldoende elektriciteit levert. Ook de gevolgen voor omwonenden en natuur stellen grenzen aan windenergie. Windturbinegeluid kan aantoonbaar hinder veroorzaken, die het RIVM als een nadelig gezondheidseffect beschouwt. Daarnaast kunnen vogels en vleermuizen slachtoffer worden van windturbines. Om deze risico’s te beperken en overmatige slagschaduw bij woningen te voorkomen, worden turbines onder bepaalde omstandigheden stilgezet of teruggeregeld. Dat is noodzakelijk om mens en natuur te beschermen, maar beperkt ook de elektriciteitsproductie. Die beperkingen horen thuis in dezelfde afweging waarin u mogelijke productiebeperkingen van een SMR door lage rivierstanden aanvoert. Ze onderstrepen waarom ook aanvullende en alternatieve energiebronnen serieus moeten worden onderzocht. Ook de aanduiding “24 uur per dag, zeven dagen per week beschikbaar” verdient overigens nuancering: een SMR kent onderhoud en mogelijke storingen. Weersonafhankelijke productie betekent geen gegarandeerd ononderbroken levering. Vergelijk complete systemen Uw reactie maakt duidelijk welke vragen we over een SMR moeten stellen. Zij toont echter niet aan dat meer windturbines en zonneparken, gecombineerd met nog nader uit te werken opslag, automatisch het beste alternatief vormen. Energiebesparing, wind en zon kunnen waardevolle bijdragen leveren. Maar meer opgesteld vermogen is op zichzelf nog geen betrouwbaar en betaalbaar elektriciteitssysteem. Daarvoor moeten ook de benodigde netten, opslag, reservevoorzieningen en mogelijkheden om de vraag te verschuiven worden meegenomen. Laten we daarom alle opties aan dezelfde eisen toetsen: volledige systeemkosten, leveringszekerheid, grondstoffen, importafhankelijkheid, afval en gevolgen voor de omgeving. Als uit het onderzoek blijkt dat een SMR in Dodewaard niet verantwoord of niet concurrerend is, moet die conclusie worden getrokken. Maar dat oordeel hoort de uitkomst van het onderzoek te zijn. Uw bezwaren rechtvaardigen kritisch onderzoek. Ze rechtvaardigen niet de stellige conclusie dat het onderzoeken van een SMR bij voorbaat een verkeerde keuze is. Het is begrijpelijk dat u als directeur van een windpark en een zonnepark perspectief ziet in verdere ontwikkeling van die technieken. U heeft daarin echter ook een rechtstreeks zakelijk belang. Dat maakt uw argumenten niet automatisch onjuist, maar vraagt wel om een duidelijk onderscheid tussen het belang van uw ondernemingen en het maatschappelijke belang van een betrouwbaar, betaalbaar en duurzaam energiesysteem. Door onderzoek naar een alternatief bij voorbaat als verspilling af te wijzen, vernauwt u de discussie en dreigt u juist de ontwikkeling te belemmeren waarvoor u zegt te pleiten.